Bajka o hatha joga

Hatha Joga – siła, a nie Słońce i Księżyc

Jeśli pójdziesz na typowe zajęcia jogi, prawdopodobnie usłyszysz, że słowo „Hatha" składa się z dwóch członów: Ha(Słońce) i Tha (Księżyc). Nauczyciel powie Ci z uśmiechem, że Hatha Joga to „zjednoczenie energii słonecznej i księżycowej" w Twoim ciele, balans męskiego i żeńskiego pierwiastka.

Brzmi to pięknie, poetycko i... jest całkowicie zmyślone.

Hatha Joga to „Joga Siły" (Forceful Yoga). Pierwotnie nie miała nic wspólnego z balansem słońca i księżyca w takim sensie, w jakim dziś się nam to wmawia.

Co tak naprawdę oznacza słowo Hatha?

W sanskrycie słowo haṭha oznacza siłę, wysiłek, gwałtowność lub przymus.

Kiedy średniowieczni jogini zaczęli używać tego terminu (Hatha Yoga Pradipika została napisana w XV wieku!), nie myśleli o relaksacyjnym balansie. Hatha Joga była systemem drastycznych i fizycznie wymagających technik, które miały „wymusić" na ciele i energii określone rezultaty.

Była to joga dla ascetów — ludzi, którzy potrafili stać na jednej nodze przez lata albo wykonywać ekstremalne techniki oczyszczania organizmu.

Hatha Joga to „joga siłowa" — użycie ciała jako narzędzia do przejęcia kontroli nad procesami życiowymi (wliczając w to nieśmiertelność), które normalnie są poza naszą kontrolą, takimi jak bicie serca czy przepływ energii.

Skąd wziął się mit o Słońcu i Księżycu?

Skoro hatha oznacza siłę, to skąd w każdym podręczniku do jogi bierze się to nieszczęsne Ha–Tha (Słońce–Księżyc)?

To klasyczny przykład etymologii ezoterycznej.

W samej Hatha Yoga Pradipice metafory słońca i księżyca rzeczywiście się pojawiają, ale nie jako etymologia słowa „hatha" ani opis harmonijnego balansu, lecz jako techniczny model procesów energetyczno-alchemicznych zachodzących w ciele subtelnym.

Przyjazne miejsce do praktyki yin jogi

W późniejszych tekstach i komentarzach (takich jak Yoga Taravali) ta symbolika została dodatkowo rozwinięta i uproszczona, aż w końcu zaczęła funkcjonować jako dosłowne wyjaśnienie znaczenia słowa Hatha.

• Słońce symbolizowało energię trawiącą (ogień trawienny, pranę), zlokalizowaną w okolicach pępka.

• Księżyc symbolizował nektar nieśmiertelności (amrita), który skapuje z okolic głowy i jest „zjadany" przez słońce, co prowadzi do starzenia się i śmierci.

Hatha Joga miała za zadanie odwrócić ten proces (np. poprzez pozycje odwrócone), aby zachować nektar i „oszukać" śmierć. Z czasem ta złożona alchemia wewnętrzna została sprowadzona do marketingowego hasła o „balansowaniu energii", które dziś słyszysz na niemal każdych zajęciach.

Instruktor pokazujący pozycję yin jogi z użyciem pomocy

Czym charakteryzowała się prawdziwa Hatha Joga?

Zapomnij o spokojnym rozciąganiu przy świecach. Średniowieczna Hatha Joga była prawdziwym biohackingiem tamtych czasów:

1. Mudry i bandhy (hardware lock)

   
   

   To nie były tylko gesty dłoni. Były to techniki „pieczętowania" energii w ciele za pomocą fizycznych blokad (np. zaciskanie gardła czy dna miednicy), aby wymusić jej przepływ ku górze.

2. Shatkarmy (system cleaning)

   
   

   Ekstremalne techniki oczyszczania — jak połykanie długich pasów materiału w celu wyczyszczenia żołądka czy wciąganie wody nosem. To była fizjologiczna rewolucja, a nie relaks.

3. Asany jako fundament

   
   

   W Hatha Jodze asana przestała być jedynie wygodnym siadem do medytacji. Stała się narzędziem do budowania wytrzymałości i „hartowania" ciała, tak aby mogło znieść potężne przepływy energii.

Dlaczego dziś mówimy o „zjednoczeniu"?

Słowo joga pochodzi od rdzenia yuj (łączyć, jarzmo). Jednak w Hatha Jodze to „zjednoczenie" nie było romantycznym przytuleniem się do wszechświata. Było ujarzmieniem (yoking) zmysłów i energii — próbą przejęcia kontroli nad systemem.

Współczesna opowieść o „słońcu i księżycu" stała się popularna, ponieważ jest po prostu łatwiejsza do sprzedania. Brzmi harmonijnie i dobrze wpisuje się w zachodnią wizję duchowości.

Tymczasem Hatha Joga to potężny, surowy i niezwykle techniczny system pracy z ciałem.

Podsumowanie: Hatha to Twoja siła sprawcza

Wiedza o tym, że Hatha oznacza siłę, a nie tylko słońce i księżyc, zmienia wszystko. Oznacza, że Twoja praktyka na macie nie jest wyłącznie poszukiwaniem balansu, lecz aktywnym budowaniem siły sprawczej nad własnym ciałem i umysłem.

Nie szukaj tylko „balansu". Szukaj kontroli, wytrzymałości i zrozumienia mechanizmów, które Tobą rządzą.

To jest prawdziwa Hatha.

domyin.pl – Joga dla Nerdów. Prawda bez filtra.

Chcesz wiedzieć więcej? Polecam badania Jamesa Mallinsona i projekt Hatha Yoga Project (SOAS University of London).